Amerikanın “Stratfor” analitik mərkəzi 2026-cı il üçün illik proqnozunu dərc edib. Sənəddə Ermənistan–Azərbaycan münasibətlərinə də toxunulub.

Proqnoza görə, Ermənistan və Azərbaycan ötən il əldə olunmuş sülh razılaşmalarının icrası istiqamətində məhdud addımlar atacaqlar və bununla da yeni müharibə riski azalacaq. Ehtimal olunur ki, hər iki ölkə ehtiyatla ticarət əlaqələrini davam etdirəcək və etimad mühiti formalaşdırmağa çalışacaq. Lakin bu, hərtərəfli iqtisadi inteqrasiya yox, məhz ölçülü-biçili ticarət əməkdaşlığı formatında baş verəcək.

“Stratfor”un qiymətləndirməsinə əsasən, Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyan daxili siyasətdə artan ictimai narazılıqla üzləşəcək. Bu narazılığın əsas səbəbləri kimi Azərbaycana ehtimal olunan güzəştlər və Ermənistan Apostol Kilsəsi ilə gərgin münasibətlər göstərilir.

Azərbaycanın yekun sülh sazişinin imzalanması üçün ilkin şərt kimi irəli sürdüyü Konstitusiya dəyişikliyi də ölkədə güclü ictimai narazılıq doğurmaqda davam edəcək. Bu səbəbdən, Paşinyanın həmin məsələ ilə bağlı referendumu iyun ayında gözlənilən parlament seçkilərindən sonrakı dövrə təxirə salmağa çalışacağı ehtimal olunur.

Analitiklərin fikrincə, əgər Paşinyan yenidən seçilməzsə, sülh sazişinin taleyi daha da qeyri-müəyyən olacaq. Lakin onun hakimiyyətdə qalacağı təqdirdə TRIPP proqramının həyata keçirilməsi baş nazir üçün prioritetə çevriləcək. Məqsəd bu razılaşmadan real faydalar əldə etmək və onları cəmiyyətə nümayiş etdirmək olacaq.

“Stratfor”un proqnozuna görə, Bakı TRIPP marşrutu ilə paralel şəkildə İran ərazisindən keçən Araz dəhlizinin öz hissəsinin tikintisini başa çatdıracaq. Eyni zamanda, İrəvan əməkdaşlığa getmədiyi halda TRIPP layihəsini həm təzyiq aləti, həm də alternativ mexanizm kimi əlində saxlayaraq, Ermənistanı regional inteqrasiyadan kənarda qoymağa çalışacaq.

Mərkəzin qiymətləndirməsinə əsasən, Rusiya TRIPP-in həyata keçirilməsi prosesinə mane olmağa cəhd göstərəcək. Lakin Moskvanın regiondakı mövqelərinin zəifləməsi onun həm Ermənistanın, həm də Azərbaycanın Qərbə yönəlməsinin qarşısını almaq imkanlarını xeyli məhdudlaşdıracaq.

Maraqlıdır, bu proqnozlar reallığa nə dərəcədə yaxındır? Bu ssenarilərə əsasən, cari ildə Ermənistan–Azərbaycan münasibətlərinin inkişafı 2025-ci ildə müşahidə etdiklərimizdən ciddi şəkildə fərqlənməyəcək.

Mövzu ilə bağlı tanınmış ekspertlər fikirlərini Pressklub.az-la bölüşüblər.

Cənubi Koreyanın Hankuk Xarici Tədqiqatlar Universitetinin professoru, politoloq Rövşən İbrahimov qeyd edib ki, “Stratfor” hesabatında “yenidən velosiped icad etməyib”.

“Onların proqnozu, əslində, hamının dediyi ilə üst-üstə düşür: Azərbaycanda istənilən ekspert vəziyyəti eyni məcrada təhlil edir. Məsələnin mahiyyəti ondan ibarətdir ki, Azərbaycanla Ermənistan arasında münasibətlərin inkişafı ani və sürətli ola bilməz.

Əlbəttə, qarşılıqlı etimadsızlıq mövcuddur. İlkin mərhələdə bunlar adi vətəndaşın diqqətindən kənarda qala biləcək mikroaddımlar olacaq, lakin ümumilikdə proses davam edəcək.

Bəli, şübhə yoxdur ki, bu layihələrin reallaşdırılması birbaşa Paşinyanın partiyasının parlament seçkilərində əldə edəcəyi uğurun səviyyəsindən asılıdır. Ehtimal var ki, o seçkilərdə məğlub olarsa, hazırda imzalanmış və razılaşdırılmış bütün sənədlər tarixə qovuşacaq. Bu halda revanşist və ehtimal ki, Rusiyapərəst qüvvələr hakimiyyətə gələ və layihələrin həyata keçirilməməsi üçün maksimum səy göstərə bilərlər”, – professor bildirib.

Amma onun fikrincə, vəziyyət o qədər də pessimist görünmür. “Hətta cəmiyyət kilsə ilə bağlı hadisələrə və ya “Azərbaycana güzəştlər” adlandırılan məsələlərə qeyri-adekvat reaksiya versə belə (halbuki belə güzəştlər yoxdur, nə də bu barədə söhbət gedir), bu, bütün hallarda Ermənistan cəmiyyətinin subyektiv qavrayışıdır. Mümkündür ki, bu, Paşinyanın məğlubiyyət ehtimalına o qədər də ciddi təsir göstərməsin.

Hazırda, Paşinyan vəziyyəti nəzarətdə saxlayır və siyasi partiyasının uğuruna mane ola biləcək hər hansı riskin qarşısını almaq üçün qabaqlayıcı addımlar atır. Ümumilikdə isə Ermənistanda xalq artıq sülhün hər şeydən üstün olduğunu müzakirə edir və bu sülh öz bəhrəsini verməyə başlayıb”, – İbrahimov vurğulayıb.

Gürcüstan Strateji Təhlil Mərkəzinin (GSAC) aparıcı eksperti Gela Vasadze isə öz növbəsində bildirib ki, bu proqnozları aşkar, yüksək ehtimallı hadisələrin təsviri kimi “boz kərgədan” ssenarisi adlandırardı.

 “Qara qu quşu”ndan (Nasim Talebin “gözlənilməz hadisə” terminologiyası) fərqli olaraq, “boz kərgədan” (Mişel Vekkerin termini) uzaqdan görünür, aydındır və əvvəlcədən proqnozlaşdırılır. Pozitiv proqnozların tələsi də məhz bundadır. İnsanlar çox vaxt yaxşıya ümid edərək unudurlar ki, eyni zamanda ən pis ssenariyə də hazır olmaq lazımdır.

Ümumiyyətlə, proqnoz vermək özü nankor işdir. Lakin əsas məqamı həmişə yadda saxlamaq lazımdır: hətta ən aşkar və müsbət proqnozların doğrulması üçün hamımızın – siyasətçilərin, ekspert icmasının, medianın və hətta siyasətdən uzaq insanların – maksimum səy göstərməsi vacibdir. Yalnız bu halda hər şey uğurla nəticələnə bilər”, – Vasadze hesab edir.

Rauf Orucov