Latviyanın Milli Silahlı Qüvvələri (NBS) Rusiya ilə sərhəd boyunca “əjdaha dişləri” kimi tanınan tank əleyhinə maneələrin quraşdırılmasına başlayıb. Bu barədə LSM məlumat yayıb. Hər biri 1,5 ton çəkidə olan beton piramidalar təxminən 10 metr enində üç sıra şəklində yerləşdirilir. Hərbiçilərin sözlərinə görə, ağır texnikanın bu maneələri keçə bilməməsi üçün “dişlər” arasındakı məsafə minimum səviyyədə saxlanılır.

Bu istehkamlar Baltik Müdafiə Xəttinin bir hissəsinə çevriləcək. Gələcəkdə təxminən 450 kilometr uzunluğunda sərhəd boyunca tank əleyhinə xəndəklər də qazılacaq. Layihəyə cavabdeh olan polkovnik Andris Rieksts bildirib ki, müdafiə xəttinin məqsədi təkcə potensial rəqibi çəkindirmək deyil, həm də hücum baş verəcəyi təqdirdə onun ölkənin dərinliklərinə irəliləməsinin qarşısını almaqdır.

“Əgər nəsə baş versə, düşməni məhz burada məhv edə bilməliyik. Ukraynanın timsalında görürük ki, ərazi itiriləndən sonra onu geri qaytarmaq demək olar, mümkün olmur”, – o vurğulayıb.

Mayın 19-da Rusiyanın Xarici Kəşfiyyat Xidməti Latviyanı Ukrayna pilotsuz uçuş aparatlarının buraxılması üçün bazalar hazırlamaqda ittiham edib və “cavab zərbəsi” ilə hədələyib. Qurum bəyan edib ki, “Latviya ərazisində qərarların qəbul olunduğu mərkəzlərin koordinatları yaxşı məlumdur və respublikanın NATO üzvlüyünün onu xilas etməyəcək”.

Mayın 25-də isə Vladimir Putin xaricdə yaşayan həmvətənlərin “müdafiəsi” məqsədilə ordudan istifadəyə imkan verən qanunu imzalayıb. Həmin gün Rusiya Xarici İşlər Nazirliyi bəyan edib ki, Latviya, Litva və Estoniya ruslara qarşı “repressiya və qorxutma siyasəti” həyata keçirirlər. Nazirlik bu ölkələrdə yaşayan rusların “müdafiəsi” üçün Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Beynəlxalq Ədalət Məhkəməsinə müraciət edəcəyini də açıqlayıb.

Qeyd etmək lazımdır ki, Litva artıq Belarusla sərhəddə yerləşən və istifadə olunmayan “Şumskas”, “Lavorişkes”, “Latejeris” və “Rayqardas”, həmçinin Rusiya ilə sərhəddə yerləşən “Ramonişkyay” sərhəd-keçid məntəqələrində “əjdaha dişləri” quraşdırıb. Bundan əlavə, maneələr fəaliyyət göstərən keçid məntəqələrinin yaxınlığında da yerləşdirilib.

Estoniya isə “əjdaha dişləri”ni Narvadakı sərhəd-keçid məntəqəsində və şəhəri Rusiyanın İvanqorod şəhəri ilə birləşdirən Narva çayı üzərindəki körpüdə quraşdırıb. Körpüdə həmçinin iri metal darvazalar qoyulub və zərurət olacağı təqdirdə hər iki istiqamətdə nəqliyyatın hərəkətini tam dayandırmağa imkan verən çıxarılan baryerlər quraşdırılıb.

Baltik Müdafiə Xətti layihəsi Baltik ölkələri və Polşa tərəfindən birgə həyata keçirilir. Bütün işlərin 2028-ci ildə başa çatdırılması planlaşdırılır.

Bu arada, Avropanın yüksək vəzifəli rəsmiləri “The Wall Street Journal” nəşrinə bildiriblər ki, Rusiya yaxın 12 ay ərzində NATO-ya hücum edə bilər. Bu fonda Alyans Baltik ölkələrinin müdafiəsi üçün qoşunların sürətlə yerləşdirilməsinə dair plan hazırlamağa başlayıb. Bu barədə “Reuters” agentliyinin mənbələri məlumat veriblər.

Həqiqətən də, son vaxtlar bir çox şərhçilər Rusiyanın NATO-nun şərq cinahındakı ölkələrə qarşı, birbaşa müharibə olmasa da, ən azı genişmiqyaslı təxribat xarakterli addımlara hazırlaşdığına dair əlamətlərdən danışırlar. Bu tendensiya xüsusilə də təcavüzkar dövlətin müxtəlif yüksək vəzifəli nümayəndələrinin ritorikasında özünü açıq şəkildə göstərir. Bildiyimiz kimi, bu, Rusiya tərəfinin artıq tanış taktikasıdır. Düzdür, bu cür bəyanatlar hər zaman hücumla nəticələnmir, amma yenə də diqqət çəkir.

Bəs Putinin yaxın perspektivdə Baltik ölkələrindən birinə hücum etmək qərarına gəlməsi ehtimalı nə dərəcədə yüksəkdir? Onu belə bir addıma hansı motivlər sövq edə bilər? NATO və Avropa İttifaqı Rusiyanı bu cür niyyətlərdən çəkindirmək üçün hansı addımları ata bilər?

Latviyalı siyasi analitik, filologiya elmləri doktoru, müstəqil jurnalist, vaxtilə ABŞ-ın Milli Demokratiya İnstitutunun (NDI) əməkdaşı olmuş Aleks Qriqoryevs Pressklub.az-ın suallarına cavab verib.

O, ilk növbədə qeyd edib ki, bu gün bir çoxları Rusiyanın Baltik ölkələrinə hücum edib-etməyəcəyini soruşur. Halbuki, müasir geosiyasi reallıqlar kontekstində məsələ daha geniş qoyulmalıdır.

“Putin yaxın vaxtlarda Ukraynadan başqa hansısa ölkəyə də hücum edəcəkmi? Mən hesab edirəm ki, bunun ehtimalı çox yüksəkdir. Bu, Baltik ölkələrindən birinə hücum olacaqmı? Ola bilər. Amma Rusiyanın heç bir qonşusu özünü tam təhlükəsiz hiss edə bilməz. Bəlkə də yalnız Çin istisna olmaqla. Qonşu ölkənin özünü təhlükəsiz hiss etməsi rusları hücuma sövq edir.

Ukrayna cəbhəsində vəziyyət Rusiya üçün əlverişli inkişaf etmir. Putin bu müharibəni həm döyüş meydanında, həm də Rusiya ictimai rəyinin gözündə uduzur. 2014-cü ildə Krımın ilhaqından sonra yaranmış eyforiyadan fərqli olaraq, bu gün onun hakimiyyəti anlaşılmazlıqla qarşılaşır və cəmiyyətin dəstəyini itirir. Rusiya cəmiyyəti hələ də imperiya təfəkkürünü qoruyub saxlayır və əgər Putin vəd etdiyi kimi Kiyevi üç günə ələ keçirsəydi, ruslar onu əlləri üstündə gəzdirərdilər.

Ukraynalıların Rusiya işğalına qarşı qəhrəmancasına müqaviməti nəticəsində Rusiya getdikcə daha həssas vəziyyətə düşür. Cəbhə xətti faktiki olaraq donub və hər hansı hərəkət müşahidə olunursa, bu daha çox Ukraynanın xeyrinədir. Rusiyanın iqtisadi vəziyyəti də pisləşir. Ukraynanın limanlara və neft emalı zavodlarına endirdiyi uğurlu zərbələr səbəbindən neft və qaz satmaq getdikcə çətinləşir.

Populyarlığını bərpa etmək üçün Putinə Rusiya tarixində dəfələrlə rast gəlinən “kiçik qalibiyyətli müharibə” lazımdır. Mən Rusiyanın mümkün hücum hədəflərini iki qrupa bölərdim: NATO ölkələri və digər qonşu dövlətlər.

Putin Astanada çıxışı zamanı bəyan etdi ki, Qazaxıstan vaxtilə Rusiya dövlətinin tərkib hissəsi olub. Bu, ərazi iddiası və siyasi mesajdır. Bunu “Rusiyanın Qazaxıstan ərazisinə hüququ var” kimi başa düşmək lazımdır. Əgər nə vaxtsa belə bir hücum baş versə, Çin Qazaxıstanı hərbi yolla müdafiə edəcək, yoxsa diplomatik qınaqla kifayətlənəcək? Bu, maraqlı sualdır və cavabı hələ məlum deyil”, – ekspert qeyd edir.

Onun sözlərinə görə, Gürcüstan faktiki olaraq artıq Rusiyanın nəzarəti altına düşüb.

“Gürcüstan ərazisinin 20 faizi açıq və birbaşa şəkildə işğal olunub, qalan hissə isə dolayı yolla idarə olunur. Ermənistan iqtisadi təzyiqlərə məruz qalır, hətta ona qarşı birbaşa hərbi təhdidlər də səsləndirilir. Onu kim qoruyacaq? Çətin ki, Putinin müttəfiqi olan İran onu qorusun.

Mən Azərbaycanın yerində olsaydım, çoxdan Rusiya ilə sərhəd boyunca “əjdaha dişləri” yerləşdirər, Xəzər sahili boyunca isə artilleriya mövqeləri qurardım. Rusiya Azərbaycana hücum edərsə (bunu mümkün, hətta ehtimal olunan variant hesab edirəm) Türkiyə onunla açıq hərbi qarşıdurmaya gedəcəkmi? Bu da ciddi sualdır.

Moldova da özünü təhlükəsiz hiss etmir. Baxmayaraq ki, Ukraynanın Xerson vilayətində yerləşən ilk Rusiya hərbi hissələri ilə Moldova sərhədi arasında təxminən 500 kilometr məsafə var. Bununla belə, Dnestryanı bölgədə Rusiya qoşunları mövcuddur və həmin regionun silahlı qüvvələri də Rusiyaya meyllidir. Onlar döyüşmək istəmirlər. Amma əmr verilsə nə olacaq? Kişinyov və Belts şəhərləri atəşə tutulmağa başlasa? Bu, çətin ssenaridir, amma hər şey mümkündür.

İndi isə Baltik ölkələri və digər NATO üzvləri barədə. Rusiya həmçinin Norveç, Finlandiya və Polşa ilə həmsərhəddir. Yeri gəlmişkən, bu yaxınlarda İsveç rəsmilərindən biri Rusiyanın İsveç adalarına, xüsusilə də Qotland adasına hücum edə biləcəyi ilə bağlı narahatlığını ifadə etmişdi. Qotland Baltik dənizinin mərkəzi hissəsinə nəzarət edir və bu, Rusiya limanlarından Atlantik okeanına çıxış marşrutudur.

Əsas sual budur: NATO-nun mümkün hücuma reaksiyası necə olacaq? Alyansın dəstəyi birmənalı, dərhal və qəti olacaqmı? Bunun üçün NATO qüvvələri daim hazır vəziyyətdə saxlanılmalıdır. Belə qüvvələr mövcuddur, amma onların yetərli olub-olmaması ayrıca sualdır.

Əgər NATO Baltik ölkələrinin müdafiəsinə qalxmasa, o zaman bu alyansı artıq ciddi qüvvə hesab etmək mümkün olmayacaq. Və bu, Putin üçün son dərəcə cəlbedici hədəfdir. Bu zaman o, bütün dünyaya bəyan edə biləcək ki, Rusiya NATO üzərində qələbə qazanıb.

Bəs biz nə edirik? Əlimizdən gələni edirik. Unutmuruq ki, sülh istəyirsənsə, müharibəyə hazırlaşmalısan. Biz də hazırlaşırıq. Hərbi büdcəni artırmışıq, hərbi qulluqçular cəlb edirik, “əjdaha dişləri” yerləşdiririk. Müttəfiqlərlə işləyirik.

Bir sual qalır: Rusiyanın belə təxribatlar üçün kifayət qədər qüvvəsi varmı? Hazırda bütün qoşunlar cəbhədədir. Bu doğrudur. Amma Narvanı və ya Dauqavpilsi ələ keçirmək üçün çox böyük qüvvəyə ehtiyac yoxdur. Eynilə Qubanı və ya Xaçmazı tutmaq üçün də.

Və Abşeron yarımadası Rusiya donanmasının mümkün hücumundan nə dərəcədə yaxşı qorunub?” – Qriqoryevs sual verib.

Rauf Orucov