1950-ci illərin əvvəli. Moskva şəhərinin və vilayətin sakinləri amansız basqınlar silsiləsindən şoka düşmüşdülər — qorxusuz və mərhəmətsiz quldurlar ard-arda mağazaları, əmanət kassalarını və anbarları qarət edirdilər. Onlar eyni sxem üzrə davranırdılar: binaya soxulur, kassaları boşaldır, çıxarkən isə giriş qapısını asma qıfılla bağlayırdılar. Yollarına çıxan hər kəsi — istər milis əməkdaşı olsun, istərsə də təsadüfi şahid — düşünmədən öldürürdülər. Təhlükəli dəstənin zərərsizləşdirilməsi paytaxtın ən yaxşı xəfiyyələrinə tapşırıldı. Onların arasında sonradan MUR-un (Moskva cinayət axtarış şöbəsi) əfsanəsinə çevriləcək, məşhur kino obrazları Qleb Jeqlov və Vladimir Şarapovun prototipinə çevriləcək Vladimir Arapov da vardı.

Müstəntiqlər üçün “Mitinin dəstəsi”nin izinə düşməkdə əsas çətinlik ondan ibarət idi ki, onun üzvlərinin cinayət aləmi ilə birbaşa əlaqəsi yox idi. Bununla belə, onlar “inadkar, dözümlü və qəddar” idilər — yazıçı Olqa Mamonova “Sonuncu banda: Stalin MUR-u Qırmızı Qorkanın “qara pişiklərinə” qarşı” adlı kitabında onları belə xarakterizə edirdi.

1949-cu ildə yaranmış qruplaşmanın özəyini zahirən tam qanunpərəst həyat sürən Krasnoqorsk sakinləri və onun ətrafındakı insanlar təşkil edirdi.  

Quldurların başçısı — meşəbəyinin oğlu İvan Mitin — Bruşçatıy qəsəbəsində yaşayır və Krasnoqorsk müdafiə zavodu №34-də növbə ustası işləyirdi. Lakin Mitinin bioqrafiyasında qara bir ləkə də vardı: 17 yaşında revolveri qanunsuz saxladığına görə müttəhimlər kürsüsünə çıxarılmışdı.

O vaxt Mitinin bəxti çox gətirdi — məhkəmənin verdiyi beş illik cəzanın heç bir ilini çəkmədən 1945-ci il amnistiyasına düşdü, Krasnoqorska qayıtdı və zavodda işə düzəldi. Burada altıncı dərəcəli tornaçı səviyyəsinədək yüksəldi. Lakin sakit həyat Mitini cəlb etmirdi və gəncin ağlına asan pul qazanmaq ideyası gəldi.

O, tezliklə dostları və həmkarları arasında özünə həmfikirlər tapdı. Dəstədə birləşən ortaqlar mağazalara, anbarlara və əmanət kassalarına basqınlar təşkil etmək qərarına gəldilər. Quldurların ən yaşlısı Moskva vilayətinin Tuşino qəsəbəsindən olan, müdafiə zavodu №500-də çalışan staxanovçu, partiya üzvü Pyotr Bolotov idi.

Məhz o, dəstə üçün iki “Nagan” revolveri və bir neçə tapança — Vis.35, “Frommer Stop”, “Walther P38” və TT əldə etdi. Bundan əlavə, Pyotr silahlar üçün etibarlı gizlətmə tapdı və bu işə 43 yaşlı qohumunu — istefada olan hərbçi, kapitan Nikolay Semixatovu cəlb etdi.

Pedaqoji institutda elektrik işləyən Semixatov mükafat qarşılığında silahları təhsil müəssisəsinin çardağında gizlətməyə razılaşdı. Dəstənin tərkibində Pyotrun zavoddakı həmkarı — 19 yaşlı fəhlə Aleksandr Averçenkov da vardı; Bolotov onu dəbdəbəli həyat vədləri ilə bu işə cəlb etmişdi.

Arzulanan adaxlılar 

Krasnoqorsk Mexanika Zavodunun (KMZ) 21 yaşlı qravürü, sosializm yarışlarının qalibi Aleksandr Samarin quldur basqınlarında iştirakını sevgilisindən — fabrik-zavod məktəbinin şagirdi olan Avrora adlı ispan qızdan diqqətlə gizlədirdi. Oğurlanmış pullarla aldığı bahalı hədiyyələri sevgilisinə təqdim edərkən, zavodda halal qazandığını deyirdi.

“Mitinin dəstəsi”nin üzvləri ilə, təbii ki, bir çox qızlar evlənmək istərdi, çünki zahirən olduqca yaraşıqlı, xoş gənclər idilər”,  - Lyudmila Kaminskaya, Moskva DİN baş idarəsinin Mədəniyyət Mərkəzinin Daxili İşlər Orqanları Tarixi Muzeyinin rəisi.

Dəstənin daha bir neçə üzvü KMZ-də çalışırdı: 20 yaşlı Nikolay Aqafonov, 22 yaşlı Nikolay Qriqoryev və staxanovçu, komsomol üzvü, “1941–1945-ci illər Böyük Vətən Müharibəsində şücaətli əməyə görə” medalı ilə təltif olunmuş 21 yaşlı Boris Korovin. Dəstənin ən gənc üzvləri isə 18 yaşlı İvan Aqeyev və 17 yaşlı Vyaçeslav Lukin idi.

Tula vilayətindən olan Lukin gənc yaşına baxmayaraq, artıq azadlıqdan məhrumetmə yerlərində olmuşdu — Ukrayna SSR-də ailəsi ilə birlikdə yaşayarkən məktəb bufetindən ərzaq oğurlamış, islah müəssisəsinə düşmüş, oradan isə uğurla qaçmışdı. Bundan sonra Lukin ailəsi Moskva vilayətinə köçdü və Krasnoqorskdan azca aralıda yerləşən Tyoplıy Beton qəsəbəsində məskunlaşdı.

Milisdə işləyən atası sevinirdi ki, Vyaçeslav ağıllanıb: yaxşı oxuyur, ali məktəbə daxil olmağa hazırlaşırdı. Qohumları da Lukinin idman nailiyyətləri ilə fəxr edirdilər — o, Mıtişi şəhər xokkey komandasında uğurla çıxış edirdi.

Lakin Vyaçeslav stadiona gedərkən həmişə məşqə girmirdi: Krasnoqorsk “Zenit”inin tribunalarında quldurlar tez-tez toplantılar keçirir və bu zaman hücum planları qurulurdu.

Məhz Mitinin cinayətkar dəstəsi Vayner qardaşlarının “Mərhəmət erası” romanındakı və Stanislav Qovoruxinin “Görüş yerini dəyişmək olmaz” serialındakı “Qara pişik” dəstəsinin prototipi oldu. Mitin isə “Qara pişik”in “Qorbatı” ləqəbli başçısının prototipi sayılırdı.

“Burada reallıqla uyğunsuzluq var: dəstəbaşçısı İvan Mitin heç də qozbel deyildi, əksinə, hündürboylu olması ilə seçilirdi”, - Lyudmila Kaminskaya, Moskva DİN baş idarəsinin Mədəniyyət Mərkəzinin Daxili İşlər Orqanları Tarixi Muzeyinin rəisi.

Bundan əlavə, İvanın açıq rəngli gur saçları vardı, buna görə də əməliyyatçılar onun cinayətkar qruplaşmasını “ucaboy sarışının dəstəsi” adlandırırdılar.

İlk qan 

22 yaşlı Mitin və ortaqları ilk basqına 1949-cu ilin dekabr ayının əvvəlində cəsarət etdilər. Quldurlardan biri Tuşino rayonunda yerləşən ərzaq anbarına hücum etməyi təklif etdi; anbarı qoca bir kişi qoruyurdu. Mühafizəçini öldürən quldurlar apara bildikləri qədər ərzaq götürdülər — ümumi məbləğ 5,8 min rubl təşkil etdi.

Qənimətin bir hissəsini özlərində saxladılar, bir hissəsini isə alverçilər vasitəsilə satdılar, əldə olunan pulu bölüşdürdülər. Ertəsi gün bütün cinayətkarlar yenidən iş yerlərinə və təhsil müəssisələrinə qayıtdılar — dəstənin mövcud olduğu bütün dövr ərzində Mitin istehsalatda qabaqcıl işçi sayılırdı, hətta Qırmızı Əmək Bayrağı ordeninə təqdim olunmuşdu.

Əllərinin günahsız bir insanın qanına bulaşması quldurları narahat etmirdi: 1950-ci ilin gəlişini təmtəraqla qeyd etdikdən sonra növbəti hücum obyekti axtarmağa başladılar.

Bolotov hansısa anbara yenidən hücum etməyi qəti şəkildə rədd etdi — onun fikrincə, orada pusqu ola bilərdi. Bu dəfə mağazaya basqın etmək qərarına gəldilər.

1950-ci il fevralın 1-də Mitin, Samarin və Aqafonov Moskva vilayətinin Xovrino qəsəbəsində yerləşən ərzaq mağazalarından birinə kəşfiyyata gəldilər. Ortaqlarını mağazanın pilləkənində qoyan başçı piştaxtaya yaxınlaşıb özünü milis əməkdaşı kimi təqdim etdi. Lakin obrazı inandırıcı alınmadı — satıcı qadın şübhələndi və xidməti vəsiqəni göstərməsini xahiş etdi.

Quldur satıcı ilə mübahisə etdiyi vaxt mağazaya sahə müvəkkili Filin və baş əməliyyat müvəkkili Koçkin yaxınlaşdı. Onlar pilləkəndə dayanan naməlum şəxslərdən pasportlarını təqdim etməyi tələb etdilər, cavab olaraq isə həmin şəxslər atəş açdılar.

Başqa məlumatlara görə isə, başçı satıcını yayındırdığı vaxt onun əlaltıları mağazanı gözdən keçiriblər, bundan sonra birlikdə oradan uzaqlaşıblar. Yalnız bundan sonra Filin və Koçkin mağazaya daxil olub, satıcı isə dərhal onlara özlərini milis əməkdaşı kimi təqdim edən şübhəli ziyarətçilər barədə məlumat verib. Milis əməkdaşları onların arxasınca qaçdılar və üçlüyə çataraq sənədlərini təqdim etməyi tələb etdilər.

Quldurlar tərəddüd etmədilər — asayiş keşikçilərinə atəş açdılar və Samarin Koçkini öldürdü. Tapançasını çıxarmağa çalışan Filinin çaşqınlığından istifadə edən üçlük cinayət yerindən qaçdı. Qaçarkən Samarin Filinə də atəş açdı, lakin hədəfi vura bilmədi.

“Pulu xərcləməyi qadağan etmişdi”

Növbəti qarəti quldurlar 1950-ci il martın 26-da Moskvanın Timiryazev rayonunda yerləşən sənaye malları mağazasında törətdilər. Özlərini DTN (Dövlət Təhlükəsizlik Nazirliyi) ) əməkdaşları kimi təqdim edən quldurlar giriş qapısını içəridən asma qıfılla bağladılar, satıcıları və müştəriləri arxa otağa salıb kilidlədilər və kassadakı 68 min rublu götürdülər.

Xoşbəxtlikdən, bu dəfə qurban olmadı. Pulları bölüşdürəndən sonra Mitin ilk günlərdə bütün nağd pulu xərcləməyi qəti şəkildə qadağan etdi — qorxurdu ki, bu, istintaqçıların diqqətini çəkə bilər.

“Quldurlar Moskvaya gəlmişdilər və o vaxt bütün idarələr, ticarət obyektləri, hətta yeməkxanalar belə nahar fasiləsinə bağlanırdı. Hamı ac idi və Mitinə dedilər: “Gəlin restorana gedək, yemək yeyək”. Amma o, pulu xərcləməyi də, restorana getməyi də qadağan etdi”, - Lyudmila Kaminskaya, Moskva DİN baş idarəsinin Mədəniyyət Mərkəzinin Daxili İşlər Orqanları Tarixi Muzeyinin rəisi.

1950-ci ilin mayında quldurlar yoldaşlarından birini itirdilər: Aleksandr Samarin Ukraynanın İzüm şəhərində qanunsuz silah saxlamağa görə tutuldu. O, bir daha Krasnoqorska qayıtmadı — beş il azadlıqdan məhrum edildi və Sverdlovsk vilayətindəki koloniyalardan birinə göndərildi. 

Yayda isə Aqafonov dəstəni tərk etdi — hərbi xidmətə çağırıldı. Bu hadisələr quldurların fəallığını müvəqqəti azaltdı və növbəti basqına yalnız 1950-ci il noyabrın 16-da cəsarət etdilər. 

Quldurlar Moskva kanalı gəmiçiliyinin 1 saylı mağazasının kassasını taladılar — orada 24 min rubl vardı.

Məhz bu cinayət üçün Bolotov təlim məqsədli qumbara götürmüş, əleyhqazı əsas götürərək maska düzəltmişdi. Quldurun bu görünüşü kassiri və alıcıları ciddi qorxutdu, buna görə də heç kim müqavimət göstərmədi.

“Mavi Dunay”da qırğın

Üç həftə sonra Mitin yeni hədəf tapdı — Kutuzov slobodası rayonunda yerləşən 69 saylı mağaza. 1950-ci il dekabrın 10-da mağazaya soxulan quldurlar vahiməyə düşmüş kassirə işləməyən sobanın içinə başını soxmağı əmr etdilər, özləri isə 62 min rublu götürdülər. Bu məbləğ onlara üç ay ərzində yeni “işə” çıxmamağa kifayət etdi.

Lakin yazın əvvəlində cinayətkarlar yenidən fəaliyyətə qayıtmaq istəyəndə onları ilk ciddi uğursuzluq gözləyirdi.

Dəstə 1951-ci il martın 11-də Mitinin başçılığı ilə Leninqrad şosesinin 11-ci kilometrinə — Voykovets qəsəbəsinə yollandı. Burada rənginə görə xalq arasında “Mavi Dunay” adlandırılan pivəxana yerləşirdi.  

Əvvəlcə quldurlar ziyarətçi qismində masalardan birində əyləşdilər, sonra isə silahlarını çıxarıb bufetin kassasına tərəf hərəkət etdilər.

100-cü milis şöbəsinin sahə müvəkkili, kiçik leytenant Mixail Biryukov quldurlara mane olmağa cəhd göstərdi. Həmin gün onun istirahət günü idi və o, vaxtını həyat yoldaşı ilə keçirirdi. Biryukovun yaxınlaşdığını görən cinayətkarlar ona atəş açdılar və milis əməkdaşını, həmçinin pivəxananın daha bir ziyarətçisini — paytaxt zavodlarından birinin ustasını öldürdülər.

Mitin başa düşdü ki, yaranan qarışıqlıq zamanı kassaya hücum çəkmək təhlükəlidir. Başçı quldurlara çıxmağı əmr etdi və qapıdan çıxanda qaranlıqda bir kişi və qadını gördü, dərhal onlara atəş açdı. Kişi yıxıldı, yaralanmış yoldaşı isə çevikliyi sayəsində xilas oldu: güllə yağışı altında o, yaxınlıqdakı binanın girişinə sığındı.

Uğursuzluqdan qəzəblənmiş dəstə üzvlərinin üz tutduqları növbəti yer Kuntsevodakı mağaza oldu. Aqeyevi qapının qabağında saxladılar, gələn müştərilərə mağazada yoxlama olduğunu deyəcəkdi. Bu arada Mitin və Averçenkov qapını içəridən kilidləyib, kassir qadından pul tələb etməyə başladılar. Şahidlərin dediyinə görə, qadın qorxudan ağappaq olubmuş.

Qarət zamanı mağaza direktoru Karp Antonov ilə Mitin arasında mübarizə başladı: Antonov quldurun əlindən silahı almağa çalışdı, lakin nəticədə güllələndi.

“Ya dəstəni tutun, ya da karyeranızdan olarsınız”

Kuntsevodakı mağazanın qarətindən sonraki gün Moskvadakı milis rəhbərliyini DTN rəhbərliyi ilə çox xoşagəlməz söhbət gözləyirdi (1949-1953-cü illərdə milis DİN-ə deyil, DTN-ə tabe idi - Press klub): basqın yeri SSRİ rəhbəri İosif Stalinin “yaxın bağ evi”nə yaxın idi.

 Yüksək vəzifəli çekistlər birmənalı şəkildə bildirdilər ki, quldurları tutmaq istintaqçılar üçün bir nömrəli vəzifə olmalıdır. Moskva şəhər partiya komitəsinin rəhbəri Nikita Xruşşov isə, onun fikrincə, fəaliyyət göstərməyən hüquq-mühafizə orqanlarına görə əsəbiləşmişdi və vəzifəsindən kənarlaşdırılacağından ciddi şəkildə qorxurdu.

“Xruşşov şəhər və vilayətin bütün milis rəhbərliyini toplayaraq, açıq şəkildə xəbərdarlıq etdi: ya dəstəni tutursunuz, ya da hər biriniz partiya qarşısında karyeranızla cavab verəcəksiniz. Sözlərinin ciddiliyini sübut etmək üçün Xruşşov dərhal Timiryazevski və Ximkinski rayon milis şöbələrinin rəhbərlərini vəzifədən kənarlaşdırıb, həbs etdi”, - Fedor Razzakovun “Sosializm dövrünün quldurları” kitabından.

Quldurları axtarmaq üçün hüquq-mühafizə orqanlarının səyləri birləşdirildi: MUR-un və Moskvaətrafı təhlükəsizlik şöbəsinin iki əməliyyat qrupu birgə işləməyə başladı. Quldurların tutulmasına cəlb edilən digər təcrübəli istintaqçılar arasında, sonralar MUR-un ən məşhur müstəntiqi olacaq Vladimir Arapov da vardı...

(Davamı var)

Hazırladı: Yadigar Sadıqlı

Mənbə: Burada