Rusiya vətəndaşlarının xarici dövlətlərin məhkəmə qərarlarının icrası çərçivəsində həbs edilməsi, cinayət və digər təqiblərə məruz qalması hallarında onların hüquqlarının qorunmasına yönəlmiş qanun layihəsinin Rusiya Dövlət Dumasının müzakirəsinə təqdim edilməsi planlaşdırılır. Sənəd, o cümlədən, Rusiya Silahlı Qüvvələrinin ekstraterritorial istifadəsini də nəzərdə tutur.

“Sut sobıtiy”-nin yazdığına görə, bu barədə “İnterfaks” agentliyi öz mənbələrinə istinadən məlumat yayıb. Agentliyin məlumatına görə, artıq qanunvericilik fəaliyyəti üzrə hökumət komissiyası sənədin Dövlət Dumasına təqdim edilməsini təsdiqləyib.

Sənədə əlavə olunan izahda qeyd olunur ki, qanun layihəsi “Rusiya Federasiyasının iştirakı olmadan, digər xarici dövlətlər tərəfindən cinayət mühakiməsi sahəsində səlahiyyət verilmiş xarici məhkəmələrin qərarlarının icrası nəticəsində Rusiya vətəndaşlarının həbs edilməsi, saxlanılması və ya cinayət təqibinə məruz qalması hallarında onların hüquqlarının qorunması” məqsədilə hazırlanıb. Eyni zamanda, bu kontekstdə Rusiya ilə beynəlxalq müqaviləyə əsaslanmayan beynəlxalq məhkəmə orqanlarının qərarları da nəzərdə tutulur.

Təklif olunan dəyişikliklər “Rusiya Federasiyasının vətəndaşlığı haqqında” və “Müdafiə haqqında” qanunlara tətbiq edilməlidir. Bu dəyişikliklərə əsasən, Rusiya vətəndaşlarının müdafiəsi məqsədilə prezidentin qərarı ilə Rusiya Silahlı Qüvvələrinin ölkə hüdudlarından kənarda istifadə olunması mümkün ola bilər.

Bəs mahiyyət etibarilə bu nə deməkdir? Məsələn, hazırda Azərbaycanda müəyyən cinayət işlərində ittiham olunan Rusiya vətəndaşları həbsdədir. Bu şəxslər, uzun illər Yekaterinburqda yaşamış azərbaycanlıların həbsdə saxlanıldığı eyni səbəblərlə görə Azərbaycanda həbsdədirlər. Bəs, Dövlət Dumasında irəli sürülən bu axmaq təşəbbüs nəyi ifadə edir? Onlar hesab edirlər ki, Azərbaycan bundan qorxacaq? Bu cür qəribə ideyaların müəllifləri kimlərdir? Doğrudanmı kiminsə ağlında belə bir ssenari formalaşır ki, Ukraynaya qarşı biabırçı təcavüz fonunda Moskva Qafqaza da hücum etməyi düşünə bilər?

Mövzu ilə bağlı Pressklub.az-a danışan beynəlxalq məsələlər üzrə ekspert, “Cənubi Qafqaz” politoloqlar klubunun rəhbəri İlqar Vəlizadənin sözlərinə görə, böyük ehtimalla bu qanun layihəsi ümumi xarakter daşıyır və birbaşa yalnız Azərbaycana aid deyil – sənədin mətnində ölkəmizin adı çəkilmir.

“Burada söhbət Rusiya vətəndaşları digər ölkələrdə cinayət məsuliyyətinə cəlb olunduqda və ya başqa cəzalara məruz qaldıqda Rusiya tərəfinin necə hərəkət etməli olduğu prinsiplərindən gedir. Əgər Rusiya tərəfi həmin dövlətlərin öz vətəndaşlarına qarşı hərəkətlərini qanunsuz hesab edərsə, bu qanuna əsasən digər ölkələrin yurisdiksiyasına müdaxilə etmək hüququ əldə edə bilər. Bu isə beynəlxalq hüquq və müxtəlif dövlətlərin hüquqi sistemləri ilə açıq şəkildə ziddiyyət təşkil edir.

Əgər bir şəxs müəyyən bir ölkənin qanunları və yurisdiksiyası əsasında cəzaya məhkum olunubsa, o, bu məsuliyyəti daşımalıdır. Kiminsə hökmü səhv hesab etməsi səbəbindən Rusiyanın güc tətbiq etməsi siyasi-hüquqi baxımdan absurddur. Bu, dövlətlərarası münasibətlərdə ciddi gərginlik yarada və hətta silahlı münaqişəyə səbəb ola bilər. Görünür, gələcəkdə bu qanunun seçici şəkildə – Rusiyanın lazım bildiyi ölkələrə qarşı tətbiqi nəzərdə tutulur ki, bu da xüsusilə onunla qonşu olan dövlətlər üçün xoşagəlməzdir.

Son onilliklərdə Rusiyanın digər ölkələrin ərazilərindəki fəaliyyəti ilə bağlı presedentləri nəzərə alsaq, belə bir qanunun ciddi nəticələrə gətirib çıxara biləcəyini ehtimal etmək olar. Bununla yanaşı, nəzərə almaq lazımdır ki, dünya dəyişib: Rusiyaya qonşu dövlətlər son 20–30 ildə gücləniblər və istənilən aqressiv davranışa qarşı müqavimət göstərmək qabiliyyətinə malikdirlər. Bu halda daha çox söhbət keçmişin acı təcrübəsini nəzərə alaraq qorxutma və ya xəbərdarlıq cəhdindən gedir”, – ekspert hesab edir.

O əlavə edib ki, bu gün beynəlxalq hüquq çox vaxt seçici şəkildə tətbiq olunur, buna görə də Azərbaycan üçün başqa ölkələrdə hansı qanunların qəbul edilməsi o qədər də həlledici deyil.

“Bu fonda əsas məsələ öz müdafiə qabiliyyətini, sərhədlərin təhlükəsizliyini və suverenliyi təmin etmək, həmçinin müttəfiqlərlə əməkdaşlığı gücləndirməkdir. Azərbaycan həm fərdi, həm də kollektiv şəkildə öz təhlükəsizliyini möhkəmləndirməyə davam edir. Sərhədlər ətrafında müşahidə olunan qeyri-sabitlik və gərginlik bu addımların düzgünlüyünü təsdiqləyir və ölkəni mövqelərini daha da gücləndirməyə sövq edir.

Bu cür qanunlar sabah İranda və ya başqa hər hansı ölkədə də qəbul edilə bilər. Belə risk və təhdidlərə qarşı ən effektiv müdafiə vasitəsi öz təhlükəsizliyinin təmin olunması, eləcə də silahlı qüvvələrin və hüquq-mühafizə orqanlarının bu cür vəziyyətlərə hazır olmasıdır”, – Vəlizadə vurğulayıb.

Rauf Orucov